Giáo án Lịch sử 7 (Kết nối tri thức) - Bài 2: Các cuộc phát kiến địa lí và sự hình thành quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu - Vũ Thị Hương Giang

 TRƯỜNG THCS ĐÔNG TÂY HƯNG Họ và tên giáo viên: 
 TỔ: KHOA HỌC XÃ HỘI Vũ Thị Hương Giang
 TÊN BÀI DẠY: 
 BÀI 2: CÁC CUỘC PHÁT KIẾN ĐỊA LÍ VÀ SỰ HÌNH THÀNH 
 QUAN HỆ SẢN XUẤT TƯ BẢN CHỦ NGHĨA Ở TÂY ÂU 
 Môn học Môn học : Lịch sử - Địa lí 7 ( phân môn Lịch sử )
 Thời gian thực hiện: 02 tiết
I. MỤC TIÊU 
1. Về kiến thức:
- Học sinh sử dụng được lược đồ hoặc bản đồ giới thiệu được những nét chính về 
hành trình của một số cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới.
- Nêu được hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí. 
- Trình bày được sự nảy sinh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu.
- Xác định được những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu.
2. Về năng lực:
- Năng lực chung:
+ Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, có kĩ năng làm việc 
nhóm và thể hiện tính sáng tạo.
+ Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác thông qua hoạt động nhóm 
cũng như quá trình trao đổi những kiến thức về nội dung bài học với giáo viên.
- Năng lực chuyên biệt:
+ Khai thác và sử dụng được những thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài 
học, học liệu số theo sự hướng dẫn của giáo viên.
+ Tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện được các 
hoạt động thực hành, vận dụng.
3. Về phẩm chất
- Có tinh thần yêu nước, lòng nhân ái, ý thức trách nhiệm trong việc góp phần xây 
dựng một thế giới hòa bình, thúc đẩy sự giao lưu giữa các nước.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Giáo viên
- Một số hình ảnh phục vụ trò chơi, video 3d về Trái Đất, hình ảnh về một số cuộc 
phát kiến địa lí.
- Máy tính, máy chiếu.
- Lược đồ các cuộc phát kiến lớn về địa lí.
- Tư liệu hoặc những câu chuyện về các cuộc phát kiến địa lí.
- Phiếu học tập.
2. Học sinh
- Sưu tầm tranh ảnh về các nhà phát kiến địa lí. 
- Bảng con.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: KHỞI ĐỘNG 
 a. Mục tiêu: Nhằm tạo tình huống có vấn đề để kết nối với bài mới.
 b. Nội dung: GV tổ chức cho học sinh chơi trò chơi Hái quả.
 1 c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh tên nhân vật lịch sử, đồ vật (nêu tác dụng) 
 và cho biết sự kiện lịch sử liên quan đến những hình ảnh đó.
 d. Tổ chức thực hiện:
 Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV cho học sinh tham gia trò chơi theo hình thức 
 cá nhân. Thể lệ trò chơi như sau: Học sinh sẽ lần lượt chọn từng ô số (ứng với mỗi 
 quả trên cây), quan sát hình ảnh, gọi tên nhân vật lịch sử, đồ vật (nêu tác dụng) và 
 cho biết sự kiện lịch sử liên quan đến những hình ảnh đó.
 Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS tham gia trò chơi của giáo viên đề ra, quan sát 
 các hình ảnh gọi tên nhân vật lịch sử, đồ vật (nêu tác dụng) và xác định sự kiện lịch 
 sử liên quan đến những hình ảnh đó.
 Bước 3. Báo cáo, thảo luận: Học sinh trả lời. HS khác nhận xét, bổ sung.
 Bước 4. Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét câu trả lời của học sinh.
 - Giáo viên viết tên bài, nêu mục tiêu chung của bài và dẫn vào HĐ tiếp theo. 
Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
 1. Các cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới
 a. Sơ lược về hành trình của một số cuộc phát kiến địa lí lớn
 a. Mục tiêu: HS sử dụng được lược đồ hoặc bản đồ giới thiệu được những nét chính 
 về hành trình của một số cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới.
 b. Nội dung: - GV chia cả lớp thành 4 nhóm, hướng dẫn các nhóm quan sát lược 
 đồ, đọc thông tin trong bảng 2 và giới thiệu về các cuộc phát kiến địa lí lớn.
 - Học sinh làm việc cá nhân, trả lời câu hỏi của giáo viên.
 c. Sản phẩm: - Lời giới thiệu của các nhóm về các cuộc phát kiến địa lí trên lược 
 đồ.
 - Câu trả lời của học sinh.
 d. Tổ chức thực hiện:
 Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
 Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ + Năm 1487, B. Đi-a-xơ đã 
 NV1: Giáo viên yêu cầu HS các nhóm quan sát hình dẫn đầu đoàn thám hiểm 
 1, đọc thông tin mục 1.a (SGK/14 – 15), thảo luậ đến được mũi cực Nam 
 nhóm, giới thiệu nét chính về hành trình của một số châu Phi. 
 cuộc phát kiến địa lí lớn (có thể giao mỗi nhóm tìm + Năm 1492, Cô-lôm-bô 
 hiểu hành trình của một cuộc phát kiến). dẫn đầu đoàn thủy thủ Tây 
 Ban Nha đi về hướng tây, 
 sang Ca-ri-bê (châu Mĩ 
 ngày nay).
 + Năm 1497 - 1498, Va-
 xcô đơ Ga-ma chỉ huy đoàn 
 thám hiểm vòng qua mũi 
 Hảo Vọng và cập bến Ca-li-
 cút ở phía Tây Nam Ấn Độ. 
 + Năm 1519 - 1522, từ Tây 
 Ban Nha, đoàn thám hiểm 
 2 của Ma-gien-lan tiến hành 
NV2: Theo em, cuộc phát kiến địa lí nào là quan trọng chuyến đi vòng quanh Trái 
nhất? Vì sao? Đất bằng đường biển.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
GV hướng dẫn HS trả lời
NV1: Học sinh các nhóm quan sát lược đồ, đọc thông 
tin, thảo luận nhóm, giới thiệu đường đi của các cuộc 
phát kiến địa lí trên lược đồ.
NV2: Học sinh suy nghĩ cá nhân và trả lời câu hỏi của 
GV.
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- Đại diện nhóm giới thiệu đường đi của các cuộc phát 
kiến địa lí trên lược đồ. HS các nhóm còn lại quan sát, 
theo dõi nhóm bạn trình bày, nhận xét và bổ sung cho 
nhóm bạn (nếu cần).
- HS trả lời câu hỏi của giáo viên.
Bước 4. Kết luận, nhận định 
Nhận xét thái độ làm việc và phần trình bày của các 
nhóm, chốt kiến thức lên màn hình. (GV hướng dẫn 
HS tìm hiểu hình 2 SGK/15 và kể một số câu chuyện 
về hành trình tìm kiếm những vùng đất mới của các 
nhà thám hiểm.
- Gợi ý trả lời NV2: Cuộc phát kiến địa lí của Ma-
gien-lan là cuộc phát kiến địa lí quan trọng nhất vì:
+ Đây là cuộc phát kiến có hành trình dài nhất trong 
lịch sử các cuộc phát kiến địa lí. Ma-gien-lăng cùng 
đoàn thủy thủ xuất phát từ Tây Ban Nha đã đi vòng 
quanh thế giới, đi qua các đại dương lớn như Thái 
Bình Dương và Đại Tây Dương.
+ Chứng tỏ luận điểm “Trái đất hình tròn” là đúng 
đắn, đây là cơ sở rất lớn để các nhà văn, nhà thơ, nhà 
thiên văn học, triết học thời kỳ Văn hóa Phục Hưng 
bảo vệ cho luận điểm “Mặt trời là trung tâm” và “Trái 
đất hình tròn”.
+ Thúc đẩy quá trình hoàn thành bản đồ thế giới từ đó 
tạo điều kiện cho các cuộc phát kiến tiếp theo.
+ Tạo cơ sở quan trọng làm sụp đổ các tư tưởng triết 
học bảo thủ, sai lầm của giáo hội Thiên Chúa).
b. Hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí lớn
a. Mục tiêu: Nêu được hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí. 
b. Nội dung: HS đọc tài liệu để tìm hiểu nội dung kiến thức theo yêu cầu của GV.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí. 
d. Tổ chức thực hiện:
 3 Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ - Mở ra con đường mới, tìm 
GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 1.b và quan sát hình ra vùng đất mới, thúc đẩy 
3 (SGK/16) tìm hiểu về hệ quả của các cuộc phát kiến hàng hải quốc tế phát triển. 
địa lí.
 - Đem về cho châu Âu khối 
 lượng vàng, bạc, nguyên 
 liệu, thúc đẩy nền sản xuất 
 và thương nghiệp phát 
 triển. 
 - Làm nảy sinh nạn buôn 
 bán nô lệ da đen và quá 
 trình xâm chiếm, cướp bóc 
 thuộc địa 
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
- HS đọc thông tin mục 1.b, quan sát hình 3 trong 
SGK/16, nêu hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí. 
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- HS trả lời câu hỏi của GV.
- Các HS còn lại quan sát, theo dõi bạn trình bày, nhận 
xét và bổ sung (nếu cần).
Bước 4. Kết luận, nhận định
- Nhận xét về thái độ, tinh thần và kết quả học tập của 
học sinh, chốt kiến thức lên màn hình.
- Chuyển dẫn sang phần tiếp theo.
2. Sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản và những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu
a. Sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản
a. Mục tiêu: Trình bày được sự nảy sinh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở 
Tây Âu.
b. Nội dung: GV chia cả lớp thành 4 nhóm, yêu cầu HS đọc tài liệu, thảo luận để 
tìm hiểu sự nảy sinh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Tây Âu.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về sự nảy sinh phương thức sản xuất tư bản chủ 
nghĩa ở Tây Âu.
d. Tổ chức thực hiện:
 Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ
GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 2.a (SGK/16 – 17), - Quá trình tích luỹ vốn và 
thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi sau: tập trung nhân công của 
Nhóm 1,2: Hãy cho biết quá trình tích lũy vốn và tập 
 giai cấp tư sản trong giai 
trung nhân công của giai cấp tư sản trong giai đoạn 
đầu như thế nào? đoạn đầu: 
 + Đẩy mạnh cướp bóc của 
 4 Nhóm 3,4: Nêu những biểu hiện của sự nảy sinh chủ cải, tài nguyên từ các nước 
nghĩa tư bản ở Tây Âu. thuộc địa châu Á, châu Phi, 
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ châu Mĩ đem về châu Âu.
- HS đọc thông tin trong SGK, thảo luận và trả lời câu 
 + Dùng bạo lực và nhiều 
hỏi của GV.
- GV hướng dẫn, hỗ trợ các em trong quá trình thực thủ đoạn để tước đoạt 
hiện nhiệm vụ (nếu cần). ruộng đất của nông nô, tư 
Bước 3. Báo cáo, thảo luận liệu sản xuất của thợ thủ 
- Đại diện các nhóm trình bày kết của của mình. công,... như “rào đất cướp 
- Các nhóm còn lại quan sát, theo dõi nhóm bạn trình ruộng”.
bày, nhận xét và bổ sung (nếu cần). + Bán nô lệ da đen từ châu 
Bước 4. Kết luận, nhận định
 Phi cho các chủ đổn điển, 
- Nhận xét về thái độ, tinh thần và kết quả học tập của 
học sinh, chốt kiến thức lên màn hình. hầm mỏ ở châu Âu, châu 
(Gợi ý trả lời: * Quá trình tích lũy vốn: Mĩ làm nhân công.
- Thương nhân châu Âu đẩy mạnh cướp bóc của cải, - Biểu hiện 
tài nguyên từ các nước thuộc địa châu Á, châu Phi, + Giai cấp tư sản ra sức mở 
châu Mĩ đem về châu Âu. rộng kinh doanh, lập các 
- Ở trong nước, họ dùng bạo lực và nhiều thủ đoạn để công trường thủ công, 
tước đoạt ruộng đất của nông nô, tư liệu sản xuất của 
 những đồn điển quy mô lớn 
thợ thủ công, 
- Việc tập trung nhân công được thể hiện: và cả các công ti thương 
+ Thực hiện “rào đất cướp ruộng” tước đoạt ruộng đất mại.
của nông nô và biến họ trở thành người làm thuê cho + Hình thành quan hệ sản 
các công xưởng của tư bản. xuất tư bản chủ nghĩa: quan 
+ Những người nô lệ da đen ở châu Phi cũng bị bắt để hệ bóc lột giữa chủ (giai 
bán cho các chủ đồn điền, hầm mỏ ở châu Âu và châu 
 cấp tư sản) với thợ (giai cấp 
Mĩ làm nhân công.
=> Như vậy có thể khẳng định rằng quá trình tích lũy vô sản).
vốn và tập trung nhân công của giai cấp tư sản trong 
giai đoạn đầu chính là “quá trình tích lũy tư bản 
nguyên thủy”.
 * Sự xuất hiện quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: 
Quan hệ chủ - thợ được hình thành giữa những chủ 
công trường thủ công, chủ đồn điền với những người 
lao động làm thuê. Đây thực chất là quan hệ bóc lột 
giai cấp.
- Hình thức bóc lột: bóc lột giá trị thặng dư, người lao 
động không được sở hữu bất cứ tài sản nào trong xã 
hội. Mọi tài sản đều thuộc về giới chủ, công nhân phải 
bán sức lao động của mình để nhận về đồng lương ít 
ỏi.
- Các hình thức sản xuất tư bản chủ nghĩa:
 5 + Trong công nghiệp xuất hiện các công trường thủ 
công với các hình thức như công trường thủ công phân 
tán, công trường thủ công tập trung và công trường thủ 
công hỗn hợp.
+ Trong nông nghiệp xuất hiện các trang trại của phú 
nông, nông trang của địa chủ phong kiến, trại ấp của 
tư sản nông nghiệp).
- Chuyển dẫn sang phần tiếp theo.
b. Sự biến đổi của xã hội Tây Âu
a. Mục tiêu: Xác định được những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu.
b. Nội dung: Yêu cầu HS đọc tài liệu để tìm hiểu những biến đổi chính trong xã 
hội Tây Âu c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về những biến đổi chính trong xã hội 
Tây Âu 
d. Tổ chức thực hiện:
 Hoạt động của giáo viên và học sinh Sản phẩm dự kiến
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ - Hình thành các giai cấp 
GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 2.b (SGK/17), thảo mới:
luận nhóm đôi trả lời câu hỏi sau: Hãy cho biết biến - Giai cấp tư sản:
đổi chính trong xã hội Tây Âu giai đoạn này. (Xã hội 
 + Vốn là những người thợ 
Tây Âu giai đoạn này xuất hiện những giai cấp nào? 
Em biết gì về họ?) cả đứng đầu phường hội, 
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ những thương nhân hoặc 
- HS đọc thông tin tin mục 2.b (SGK/17), thảo luận và thị dân giàu có,... trở thành 
trả lời câu hỏi của GV. chủ công trường thủ công, 
- GV hướng dẫn, hỗ trợ các em trong quá trình thực chủ đồn điền hoặc nhà 
hiện nhiệm vụ (nếu cần). buôn lớn,...
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
 + Nắm giữ nhiều của cải, 
- Đại diện các nhóm trình bày kết của của mình.
- Các nhóm còn lại quan sát, theo dõi nhóm bạn trình có thế lực kinh tế, nhưng 
bày, nhận xét và bổ sung (nếu cần). chưa có địa vị chính trị 
Bước 4. Kết luận, nhận định trong xã hội.
- Nhận xét về thái độ, tinh thần và kết quả học tập của - Giai cấp vô sản:
học sinh, chốt kiến thức lên màn hình. + Gổm những người lao 
(Gợi ý trả lời: - Sự phát triển mạnh mẽ của nền sản động làm thuê cho chủ tư 
xuất tư bản chủ nghĩa đã thúc đẩy sự xuất hiện của các 
 bản.
giai cấp mới trong xã hội phong kiến Tây Âu lúc bấy 
giờ là giai cấp tư sản và giai cấp vô sản. + Trong thời gian đầu, họ 
- Giai cấp tư sản vốn là những người thợ cả đứng đầu đi theo giai cấp tư sản để 
phường hội, những thương nhân hoặc thị dân giàu làm cách mạng chống chế 
có trở thành chủ công trường thủ công, chủ đồn điền độ phong kiến lỗi thời.
hoặc nhà buôn; họ nắm giữ nhiều của cải nhưng chưa 
có địa vị chinh trị trong xã hội phong kiến, bị quý tộc
 6 phong kiến khinh miệt, vì vậy, họ muốn lật dổ chế độ 
 phong kiến để giành địa vị chính trị.
 - Giai cấp vô sản vốn là những người lao động làm 
 thuê, bị bóc lột thậm tệ; không có của cải, địa vị trong 
 xã hội; Trong thời gian đầu, họ đi theo giai cấp tư sản 
 để làm cách mạng chống chế độ phong kiến lỗi thời).
Hoạt động 3. LUYỆN TẬP 
a. Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức cho HS về những 
cuộc phát kiến địa lí và hệ quả của nó cùng với sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản và 
những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu.
b. Nội dung: HS vận dụng kiến thức đã học để chơi trò chơi “Bảo vệ rừng xanh” 
và trả lời câu hỏi 1,2/SGK
c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.
Bài 1: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm
 - GV trình chiếu trên tivi, máy chiếu
Câu 1: Trong các hệ quả của các cuộc phát kiến địa lý, hệ quả quả quan trọng nhất 
là “ Mở ra con đường mới, tìm ra vùng đất mới , thị trường mới , thúc đẩy hàng 
hải quốc tế phát triển.. vì 
- Từ thế kỉ XV, con đường giao lưu buôn bán giữa Tây Á và Địa Trung Hải bị 
người Ả Rập độc chiếm => Vấn đề cấp thiết phải tìm ra con đường thương mại 
mới giữa phương Đông và châu Âu
- Các cuộc phát kiến địa lí với mục đích tìm ra những con đường mới , thị trường 
mới, thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển, tăng cường giao lưu giữa các châu lục 
..=> Đáp ứng đúng mục tiêu đã đặt ra.
Câu 2: Sự xuất hiện của phương thức sản xuất mới TBCN, sự xuất hiện của giai 
cấp mới trong lòng xã hội phong kiến, sự mở rộng thị trường và giao lưu buôn 
bán, văn hóa với các vùng đất mới sau phát kiến địa lý .
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: 
- Chơi trò chơi
- Câu1: Trong các hệ quả của các cuộc phát kiến địa lý , theo em hệ quả nào là 
quan trọng nhất? Vì sao?
- Câu 2: Theo em biến đổi lớn nhất của xã hội Tây Âu thời kì này là gì? 
Bước 3. Báo cáo, thảo luận:
 Câu 1: Trong các hệ quả của các cuộc phát kiến địa lý, hệ quả quả quan trọng 
nhất là “ Mở ra con đường mới, tìm ra vùng đất mới , thị trường mới , thúc đẩy 
hàng hải quốc tế phát triển.. vì 
- Từ thế kỉ XV, con đường giao lưu buôn bán giữa Tây Á và Địa Trung Hải bị 
người Ả Rập độc chiếm => Vấn đề cấp thiết phải tìm ra con đường thương mại 
mới giữa phương Đông và châu Âu
- Các cuộc phát kiến địa lí với mục đích tìm ra những con đường mới , thị trường 
mới, thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển, tăng cường giao lưu giữa các châu lục 
..=> Đáp ứng đúng mục tiêu đã đặt ra.
 7 Câu 2: Sự xuất hiện của giai cấp mới trong lòng xã hội phong kiến.
Bước 4. Kết luận, nhận định: GV nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm 
vụ.
Hoạt động 4. VẬN DỤNG 
a. Mục tiêu: Củng cố và mở rộng kiến thức nội dung của bài học cho HS. 
b. Nội dung: 
 Bài tập 3: Đóng vai là một thành viên trong đoàn thám hiểm của Ma-gien-lan, 
em hãy thiệu với bạn bè về hành trình mà đoàn đã đi qua và liên hệ những điều 
em biết ở hiện tại. 
c. Sản phẩm: 
d. Tổ chức thực hiện 
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: 
GV cho hoạt động nhóm các thành viên trong nhóm xây dựng kịch bản và diễn 
xuất
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ
- GV hướng dẫn các em xác định nội dung, xây dựng nhân vật 
- HS nhận nhiệm vụ, thực hiện nhiệm vụ.. 
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
- Kịch ngắn
Bước 4. Kết luận, nhận định
- Nhận xét, nhắc nhở, động viên tinh thần, thái độ của các em trong quá trình học 
bài.
- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài học sau.
- Đọc và tìm hiểu chủ đề chung số 1: Các cuộc phát kiến địa lí
 _____________________
 8